Przyczyny
Jak zwykle w przypadku ogromnych tragedii również ta pociągnęła za sobą ogromne oczekiwania społeczne na szybkie znalezienie przyczyn katastrofy. Kontrowersyjne decyzję, przeciągające się śledztwo i ostrożne postępowanie prokuratury wywołały burzę medialną i natłok teorii spiskowych.
12 stycznia 2011 roku MAK opublikował raport, w którym jako bezpośrednie przyczyny katastrofy, wymienił:
- Błędna decyzja o podjęciu próby lądowania pomimo, iż wielokrotnie proszono ją o udanie się na zapasowe miejsce lądowania, oraz informowano o złych warunkach pogodowych. MAK dodał, że Polska załoga została poinformowana, że warunki nad lotniskiem lotnisku Siewiernyj w Smoleńsku, są gorsze niż przepisowe.
- Pomimo, iż piloci nie widzieli punktów odniesienia przy podchodzeniu do lądowania samolot zszedł poniżej wymaganej wysokości nalotu (100 metrów).
- Nie podjęcie działań, pomimo ostrzeżeń systemu TAWS.
- Obecność w kokpicie osób trzecich, w tym dowódcy Sił Powietrznych RP, co mogło (wg. psychologów i specjalistów lotniczych) być impulsem do podjęcia lądowania za wszelką cenę.
Z raportem MAK nie do końca zgodziła się strona polska, a badająca sprawę komisja parlamentarna 29-30 czerwca 2011 opublikowała Białą Księgę Smoleńskiej Tragedii, w której znajduje się 19 przyczyn katastrofy leżących po stronie tak polskiej jak i rosyjskiej.